Brieven aan Karamazov

Dit boek is een kennismaking met De broers Karamazov van Fjodor Dostojevski.

In Brieven aan Karamazov schrijft de auteur Peter Schormans hen bewogen brieven, vanuit het hart, met één centraal thema: God geeft het met een mens nooit op. Daarom kan en mag een mens altijd leven vanuit de hoop!

Boekbespreking door drs. G. van Meijeren

Dit boek valt moeilijk in een vakje te plaatsen. Is het een inleiding op de roman de broers Karamazov? Is het een kennismaking met de grote Russische schrijver Dostojevski? Ja, dat is het ook, maar het boek van Peter Schormans is meer. De auteur, PKN predikant in het Friese Wijckel en Sloten, is al meer dan veertig jaar gegrepen door Dostojevski. Niet alleen een geniaal verteller, maar ook een kenner van de diepten van de menselijke ziel.

Tijdens een studieverlof over enkele passages uit de Romeinenbrief, groeide bij Schormans het inzicht dat deze woorden van de apostel bij de hoofdpersonen uit de broers Karamazov tot leven komen en licht op hun leven werpen. Hij besloot in briefvorm het gesprek met de broers aan te gaan. In de roman draait het om een vanwege zijn levenswandel beruchte vader die wordt vermoord. Hij heeft drie zonen, de filosofisch ingestelde Ivan, die verkondigt dat als God niet bestaat alles geoorloofd is; de oudste zoon Dmitri die leeft als van God los, en de kloosterling Aljosja, die een sterk religieuze inslag heeft. Schormans noemt hem de vleesgeworden verzoening.
Volgens de auteur is ‘een Karamazov’ een mens van twee afgronden. In een moordenaar kan de zachtmoedige zich verbergen en andersom. Maar is dat ook niet de mens van Romeinen 7? En ligt daarin niet een relatie met de rechtvaardiging van de goddeloze? De mens die tegelijk rechtvaardige en zondaar is?

Levensvragen
Aan de hand van citaten uit de nieuwste vertaling van de roman (uitg. van Oorschot 2005), gaat Schormans in gesprek met vooral Dmitri en Ivan. Hoe zouden Paulus en Luther, Bonhoeffer en Lapide antwoorden op de grote levensvragen die de Karamazovs stellen? Schormans schrijft niet namens deze theologen maar probeert wel hun gedachten zo goed mogelijk te verwoorden. Dat levert diepzinnige, pastoraal getoonzette brieven op die vanuit grote betrokkenheid zijn geschreven en de confrontatie met Christus niet uit de weg gaan. Ik noem slechts enkele inzichten. De aanvechtingen van de boze die Dmitri kwellen is dat niet het vreemde werk van God (Luther), dat Hij gebruikt om tot Zijn ‘eigenlijke’ werk te komen? Hoe heilzaam is Kohlbrugge niet als medicijn tegen alles waarmee we ons voor Christus vermommen? Vaak in de gestalte van de vrome mens die zich bekeerd heeft van de grove naar de fijne wereld. En – met Bonhoeffer – ‘ik geloof dat God uit alles, ook uit het slechtste, iets goeds kan en wil laten ontstaan. (…) Israël geloof dat God ons in iedere moeilijke situatie zoveel weerstandsvermogen geeft als we nodig hebben. Maar Hij geeft het niet vooraf, opdat wij niet op onszelf, maar op Hem vertrouwen.’

U kunt dit boek hier bestellen.

 

Spiegel
In dit boek komen dus grote thema’s aan de orde die de (post)moderne lezer een spiegel voorhouden én troosten. Het is een vrucht van jarenlange omgang met theologen, die weet hebben van zonde en genade. En die iets begrijpen van Dostojevski’s roman, Johannes 12:24.
Maar is het wel vol te houden dat de hoofdpersonen uit dit boek via zoveel verschillende invalshoeken worden benaderd? Laat Schormans hen niet buikspreken? Volgens de twintigste – eeuwse Dostojevskikenner Bachtin is de veelheid van stemmen die opklinkt uit de verschillend personen juist het kenmerk en de grootheid van Dostojevski’s schrijverschap. Het geeft de lezers de kans voortdurend met de hoofdpersonen in gesprek te gaan, ze te bestrijden of bij te vallen. Schormans heeft dat helemaal begrepen en een origineel en rijk boek geschreven, dat net als de romans van Dostojevski nog het meest lijkt op een boswandeling: je moet er de tijd voor nemen en niet bang zijn voor zijweggetjes.